Zabytkowe werandy

Szczególnym elementem  architektury sopockiej są drewniane werandy. Zaistniały w krajobrazie jako spójna część architektonicznego trendu w ramach malowniczej odmiany historyzmu, charakterystycznego dla tych dwóch miast na przełomie XIX i XX wieku. Na szczęście są ludzie, którym na sercu leży ochrona tego elementu pejzażu architektonicznego. Miejski Konserwator Zabytków i Miasto Sopot prowadzi od 2005 program ratowania popadających w ruinę sopockich werand. Więcej na temat tutaj: http://www.archirama.pl/architour/miasta/krolestwo-werand-z-drewna-osobliwosc-sopotu,53_65.html

Werandy pełniły dawniej funkcje reprezentacyjne. Spędzano tam czas na rozmowach i spożywaniu podwieczorków.  Latem werandy były często otwarte, niektóre miały specjalny system montowania okien po sezonie za pomocą  specjalnych zaczepów. Poniżej fotografia przedstawiająca jedno z takich spotkań:

Wnętrze werandy obecnej Biblioteki Publicznej w Świnoujściu, ze zbiorów Józefa Plucińskiego ¹.

Poniżej zamieszczam wykonane przeze mnie fotografie rozmaitych werand. Różnią się one detalem i układem oraz podziałem okien (o oknach będę pisać w innym miejscu, bo to również szeroki temat i duży problem w dobie masowej wymiany okien). Oprócz Sopotu i Oliwy podaję również kilka przykładów z innych stron Polski. Bazę będę uzupełniać kiedy tylko przyuważę i zarejestruję coś ciekawego w temacie weranda.

Weranda kamienicy przy ul. Obrońców Westerplatte w Gdańsku Oliwie
Weranda kamienicy przy ul. Obrońców Westerplatte w Gdańsku Oliwie, ok. 1900.

 

Kilka werand kamienic sopockich:

Drewniana weranda wieńcząca - szczyt kamienicy przy ul. 3-go maja w Sopocie.
Przykład werandy nietypowej (właściwie drewnianej nadbudówki w szczycie kamienicy przy ul. 3-go maja w Sopocie.)
drewniana weranda, sopot
Drewniana weranda na podmurówce, o wtórnie zaślepionych oknach. Sopot, ul. M.Skłodowskiej Curie
weranda, Sopot ul. M.Sklodowskiej Curie
Fragment werandy.

Kilka przykładów z Lądka zdroju, miasteczka kuracyjnego w powiecie kłodzkim (Sudety wschodnie) o bogatej historii sięgającej XIII wieku:

drewniana weranda domu o konstrukcji ryglowej, ozdobna wiatrownica w szczycie dachu
Widoczna drewniana weranda domu o konstrukcji ryglowej (potocznie zwanej murem pruski) oraz ozdobna wiatrownica w szczycie dachu.
Drewniana weranda, Lądek Zdrój.
Drewniana weranda, Lądek Zdrój.
Drewniana weranda domu, Lądek Zdrój. Widoczne szlachetne podziały okien werandy.
Zbliżenie metalowej werandy.
Lądek Zdrój, weranda w konstrukcji metalowej.

Przykład innej werandy w konstrukcji metalowej, tym razem z Sopotu:

weranda Sopot
Weranda o konstrukcji metalowej szklona oryginalnym szkłem kolorowym typu katedral, w kolorach żółtym, fioletowym i niebieskim oraz szkłem bezbarwnym. Weranda miała pierwotnie zamontowane zasłony z materiału (niezachowane), zamocowane na metalowej prowadnicy. Początek XX wieku.

Poniżej przykłady werand ze Starej Oliwy w Gdańsku:

ul. Leśna Oliwa
Weranda domu przy skrzyżowaniu ul. Leśnej i Alfa Liczmańskiego w Oliwie.
Weranda przy ul. Leśnej w Oliwie, fragment. Widoczne oryginalne przeszklenie okien szkłem witrażowym.
Weranda przy ul. Leśnej w Oliwie, fragment. Widoczne oryginalne przeszklenie okien szkłem witrażowym.

 

szkło ozdobne
Oryginalne przeszklenie werandy budynku przy ul. Leśnej w Gdańsku Oliwie.
obroncow_westerplatteOliwa
Zabytkowa weranda domu przy ul. Obrońców Westerplatte w Gdańsku Oliwie. Niestety obecnie w całości wymieniono stolarkę okienną na plastikową, przy czym nie zadbano o odtworzenie oryginalnych profili i zdobień okien.

 

polanki_Oliwa
Zabytkowa weranda domu przy ul. Polanki w Gdańsku Oliwie.
polanki127_Oliwadetal
Zabytkowa weranda domu przy ul. Polanki 127 w Gdańsku Oliwie. Błędnie wymienione okna nie dodają uroku. Natomiast na uwagę zasługuje charakterystyczne skratowanie w górnej części oraz kuta metalowa furtka z początku XX wieku.
polanki127_Oliwa
Zabytkowa weranda domu przy ul. Polanki 127 w Gdańsku Oliwie.
polanki12_Oliwa
Zabytkowa weranda domu przy ul. Polanki w Gdańsku Oliwie.
opackaOliwa
Dom przy ul. Opackiej w Gdańsku Oliwie.
Detal ganku pocz. XX wieku.
Drewniany detal architektoniczny werandy/ganku przy ul. Opackiej w Gdańsku.

 

opacka2
Dom przy ul. Opackiej w Gdańsku Oliwie.

I jeszcze weranda Kamienicy przy ul. Tuwima 14 w Gdańsku: na schemacie opisano poszczególne elementy detalu architektonicznego tworzące plastykę werandy.

detal werandy
Weranda budynku przy ul. Tuwima 14 w Gdańsku.

Możliwości zaprojektowania elementu zdobiącego budynek jest wiele. Dziś obserwujemy prawdziwy renesans werandy, która może stanowić element dominujący i kształtujący charakter budynku, lub jeśli zaprojektowany skromnie być taką „wisienką na torcie”, koronką zdobiącą rąbek u spódnicy. Użycie werandy jako elementu kształtującego współczesną architekturę może zaprowadzić projektanta w bardzo interesujące rejony.

Projekt Po Co To, za Gdynia Design Days 2011 ².

Monika Jaszczak

[1] źródło fotografii http://www.iswinoujscie.pl/artykuly/11511/?page=0&sort=ASC

[2] źródło fotografii: http://www.weranda.pl/zaproszenia/13691-gdynia-design-days

Kamienica przy ul. Obrońców Westerplatte 37 w Starej Oliwie (Gdańsk) z 1899 r.

W ramach swych spacerów często mijam fantastyczne przykłady kunsztu dawnych architektów. Postanowiłam, że zdjęcia, które wykonuję warto zgromadzić w jednym miejscu, i udostępnić tym, którzy być może poszukują inspiracji w swojej pracy konserwatorskiej lub projektowej w internecie. Dzisiaj o wysokiej urody budynku z 1899 roku przy ul. Obrońców Westerplatte 37 w Gdańsku. Kamienica szczególnie zasługująca na udokumentowanie. Poniżej zamieszczam fotografie (starałam się nie kompresować zbyt mocno tam, gdzie szczególnie ważne jest, aby nie zgubił się detal). Zachęcam też do dzielenia się informacjami na temat budynku:)

Kamienica z 1899 roku przy ul. Obrońców Westerplatte w Gdańsku Oliwie
Kamienica z 1899 roku przy ul. Obrońców Westerplatte w Gdańsku Oliwie

Fragmenty elewacji:

Kamienica z 1899 roku przy ul. Obrońców Westerplatte w Gdańsku Oliwie, fragment
Kamienica z 1899 roku przy ul. Obrońców Westerplatte w Gdańsku Oliwie, fragment
kartusz
Zbliżenie na kartusz herbowy.
Kamienica z 1899 roku przy ul. Obrońców Westerplatte w Gdańsku Oliwie, fragment
Kamienica z 1899 roku przy ul. Obrońców Westerplatte w Gdańsku Oliwie, fragment
Kamienica z 1899 roku przy ul. Obrońców Westerplatte w Gdańsku Oliwie, dekoracyjny szczyt
Dekoracyjny szczyt kamienicy z 1899 roku przy ul. Obrońców Westerplatte w Gdańsku Oliwie.
Okna werandy kamienicy przy ul. Obrońców Westerplatte w Gdańsku.
Weranda kamienicy przy ul. Obrońców Westerplatte w Gdańsku.

Widoczne witrażowe okna i drewniane kolumny zdobiące werandę.

Widoczne elementy sztukatorskie elewacji: zdobienia okien, dekoracyjny poziomy fryz oraz boniowany pilaster.
motyw dekoracyjny elewacji
Zbliżenie na dekoracje sztukatorskie.
zabytkowy daszek
Zabytkowy kuty daszek nad drzwiami wejściowymi do kamienicy.
Emaliowana powojenna tablica z numerem domu. Poniżej niewielka emaliowana tabliczka ze strzałką kierunkową. Tabliczka może pochodzić z 1 poł. XX wieku.
Stara dekoracyjna kuta krata w kondygnacji piwnic.
Dekoracyjna kuta krata w kondygnacji piwnic.

Przyglądając sie dziś kamienicy zauważyłam, że wiekszość okien została niedawno wymieniona na nowe. Rozumiejąc potrzeby mieszkańców, aby zamontować szczelne okna nie mogę jednak nie poruszyć problemu estetyki okien współczesnych. Głównym problemem, który napotykamy przy zamawianiu okien jest podział, wielkość światła okna i szerokość listew, z których wykonuje się ramy. W krajach o bogatszych doświadczeniach i, nie ukrywajmy zamożniejszych, takich jak np. Niemcy, istnieją firmy specjalizujące się w oknach specjalnych, nietypowych. Firmy te są w stanie wykonać okno o identycznych szerokościach listew i takim samym świetle jak okno oryginalne. Dodatkowo wykonają repliki słupków i ślemion zdobiących okno.

Dobrym rozwiązaniem jest także zamówienie u biegłego rzemieślnika dokładnej repliki całego okna skrzynkowego i to z punktu widzenia konserwatora zabytków jest sytuacja najlepsza, przy założeniu, że wymiana okna jest naprawdę konieczna. My oczywiście zawsze będziemy namawiać do zachowania oryginalnych okien.

Docierając do sedna: w Polsce jest nam baaaaardzo daleko do sytuacji idealnej. Okna wymienia się bez planu, nie bacząc często na podziały i plastykę okna. Wymiany dokonuje właściciel mieszkania, czego skutkiem jest ogólnie panujący chaos, jeśli chodzi o stolarkę okienną na elewacji. Brakuje spójności architektoniczno-plastycznej całego założenia. Minie sporo lat, nim zaczniemy poważnie myśleć o tego typu zagadnieniach, i jeszcze więcej zapewne zanim uda się wypracować w tej kwestii spójną politykę w rozmowach z władzami miast i wspólnotami  mieszkańców.

Poniżej zamieszczam fotografię oryginalnego okna z jedynego mieszkania omawianej posesji, którego właściciel jeszcze nie dokonał wymiany. Być może posłuży ono za podstawę do rekonstrukcji pozostałych okien w przyszłości.

Oryginalna stolarka okienna z kamienicy przy ul. Obr.Westerplatte 37 w Gdańsku
A oto wyniki obserwacji poczynionych na klatce schodowej (dziękuję za informację naprowadzającą). Spod łuszczacej się wskutek starzenia warstw farby,  można dostrzec pierwotnie naniesioną dekorację malarską (polichromię): ściana malowana była na szaro-błękitny kolor, następnie wymalowano dekoracyjną lamperię: za pomocą szablonu naniesiono ornament, poniżej zaś za pomocą pędzla wymalowano delikatne pionowe prążki w odstępach ok. 1 cm (szarą farbą).
ornament wieńczący lamperię na klatce schodowej, Gdańsk Oliwa, ul. Obr. Westerplatte
ornament wieńczący lamperię na klatce schodowej, Gdańsk Oliwa, ul. Obr. Westerplatte 37
ornament pasowy, początek XX w., Gdańsk Oliwa, ul.Obrońców Westerplatte 37
ornament pasowy

Jeszcze ostatnia obserwacja: wyjątkowym elementem klatki schodowej jest  ozdobna metalowa balustrada z motywem roślinnym (fot. poniżej):

balustrada, klatka schodowa