Zabytkowe werandy

Szczególnym elementem  architektury sopockiej są drewniane werandy. Zaistniały w krajobrazie jako spójna część architektonicznego trendu w ramach malowniczej odmiany historyzmu, charakterystycznego dla tych dwóch miast na przełomie XIX i XX wieku. Na szczęście są ludzie, którym na sercu leży ochrona tego elementu pejzażu architektonicznego. Miejski Konserwator Zabytków i Miasto Sopot prowadzi od 2005 program ratowania popadających w ruinę sopockich werand. Więcej na temat tutaj: http://www.archirama.pl/architour/miasta/krolestwo-werand-z-drewna-osobliwosc-sopotu,53_65.html

Werandy pełniły dawniej funkcje reprezentacyjne. Spędzano tam czas na rozmowach i spożywaniu podwieczorków.  Latem werandy były często otwarte, niektóre miały specjalny system montowania okien po sezonie za pomocą  specjalnych zaczepów. Poniżej fotografia przedstawiająca jedno z takich spotkań:

Wnętrze werandy obecnej Biblioteki Publicznej w Świnoujściu, ze zbiorów Józefa Plucińskiego ¹.

Poniżej zamieszczam wykonane przeze mnie fotografie rozmaitych werand. Różnią się one detalem i układem oraz podziałem okien (o oknach będę pisać w innym miejscu, bo to również szeroki temat i duży problem w dobie masowej wymiany okien). Oprócz Sopotu i Oliwy podaję również kilka przykładów z innych stron Polski. Bazę będę uzupełniać kiedy tylko przyuważę i zarejestruję coś ciekawego w temacie weranda.

Weranda kamienicy przy ul. Obrońców Westerplatte w Gdańsku Oliwie
Weranda kamienicy przy ul. Obrońców Westerplatte w Gdańsku Oliwie, ok. 1900.

 

Kilka werand kamienic sopockich:

Drewniana weranda wieńcząca - szczyt kamienicy przy ul. 3-go maja w Sopocie.
Przykład werandy nietypowej (właściwie drewnianej nadbudówki w szczycie kamienicy przy ul. 3-go maja w Sopocie.)
drewniana weranda, sopot
Drewniana weranda na podmurówce, o wtórnie zaślepionych oknach. Sopot, ul. M.Skłodowskiej Curie
weranda, Sopot ul. M.Sklodowskiej Curie
Fragment werandy.

Kilka przykładów z Lądka zdroju, miasteczka kuracyjnego w powiecie kłodzkim (Sudety wschodnie) o bogatej historii sięgającej XIII wieku:

drewniana weranda domu o konstrukcji ryglowej, ozdobna wiatrownica w szczycie dachu
Widoczna drewniana weranda domu o konstrukcji ryglowej (potocznie zwanej murem pruski) oraz ozdobna wiatrownica w szczycie dachu.
Drewniana weranda, Lądek Zdrój.
Drewniana weranda, Lądek Zdrój.
Drewniana weranda domu, Lądek Zdrój. Widoczne szlachetne podziały okien werandy.
Zbliżenie metalowej werandy.
Lądek Zdrój, weranda w konstrukcji metalowej.

Przykład innej werandy w konstrukcji metalowej, tym razem z Sopotu:

weranda Sopot
Weranda o konstrukcji metalowej szklona oryginalnym szkłem kolorowym typu katedral, w kolorach żółtym, fioletowym i niebieskim oraz szkłem bezbarwnym. Weranda miała pierwotnie zamontowane zasłony z materiału (niezachowane), zamocowane na metalowej prowadnicy. Początek XX wieku.

Poniżej przykłady werand ze Starej Oliwy w Gdańsku:

ul. Leśna Oliwa
Weranda domu przy skrzyżowaniu ul. Leśnej i Alfa Liczmańskiego w Oliwie.
Weranda przy ul. Leśnej w Oliwie, fragment. Widoczne oryginalne przeszklenie okien szkłem witrażowym.
Weranda przy ul. Leśnej w Oliwie, fragment. Widoczne oryginalne przeszklenie okien szkłem witrażowym.

 

szkło ozdobne
Oryginalne przeszklenie werandy budynku przy ul. Leśnej w Gdańsku Oliwie.
obroncow_westerplatteOliwa
Zabytkowa weranda domu przy ul. Obrońców Westerplatte w Gdańsku Oliwie. Niestety obecnie w całości wymieniono stolarkę okienną na plastikową, przy czym nie zadbano o odtworzenie oryginalnych profili i zdobień okien.

 

polanki_Oliwa
Zabytkowa weranda domu przy ul. Polanki w Gdańsku Oliwie.
polanki127_Oliwadetal
Zabytkowa weranda domu przy ul. Polanki 127 w Gdańsku Oliwie. Błędnie wymienione okna nie dodają uroku. Natomiast na uwagę zasługuje charakterystyczne skratowanie w górnej części oraz kuta metalowa furtka z początku XX wieku.
polanki127_Oliwa
Zabytkowa weranda domu przy ul. Polanki 127 w Gdańsku Oliwie.
polanki12_Oliwa
Zabytkowa weranda domu przy ul. Polanki w Gdańsku Oliwie.
opackaOliwa
Dom przy ul. Opackiej w Gdańsku Oliwie.
Detal ganku pocz. XX wieku.
Drewniany detal architektoniczny werandy/ganku przy ul. Opackiej w Gdańsku.

 

opacka2
Dom przy ul. Opackiej w Gdańsku Oliwie.

I jeszcze weranda Kamienicy przy ul. Tuwima 14 w Gdańsku: na schemacie opisano poszczególne elementy detalu architektonicznego tworzące plastykę werandy.

detal werandy
Weranda budynku przy ul. Tuwima 14 w Gdańsku.

Możliwości zaprojektowania elementu zdobiącego budynek jest wiele. Dziś obserwujemy prawdziwy renesans werandy, która może stanowić element dominujący i kształtujący charakter budynku, lub jeśli zaprojektowany skromnie być taką „wisienką na torcie”, koronką zdobiącą rąbek u spódnicy. Użycie werandy jako elementu kształtującego współczesną architekturę może zaprowadzić projektanta w bardzo interesujące rejony.

Projekt Po Co To, za Gdynia Design Days 2011 ².

Monika Jaszczak

[1] źródło fotografii http://www.iswinoujscie.pl/artykuly/11511/?page=0&sort=ASC

[2] źródło fotografii: http://www.weranda.pl/zaproszenia/13691-gdynia-design-days