Dekoracje malarskie na elewacji

Autor projektu: Monika Jaszczak

Autorzy koncepcji: Monika Jaszczak, Anna Nowakowska

Główny wykonawca: Fresco Konserwacja Dzieł Sztuki

adres realizacji: Al. Niepodległości 786 w Sopocie

Projekt rewitalizacji kamienicy realizowano w okresie od marca do końca listopada 2012 roku. Pierwszym i podstawowym celem projektu było stworzenie koncepcji plastycznej dla budynku będącego elementem historycznej zabudowy wzdłuż Alei Niepodległości w Sopocie, który wskutek ingerencji na przestrzeni XX wieku, utracił swe pierwotne cechy stylowe. Projekt konsultowany był  z Biurem Konserwatora Zabytków w Sopocie, w osobie dr Danuty Zasławskiej oraz z Panią Anną Nowakowską.

Budynek przy Alei Niepodległości 786 w stanie przed planowanym remontem pozbawiony był dekoracji historycznej i w kontekście otaczających kamienic jego architektura wydawała się zbyt uboga. Powierzchnia elewacji stwarzała przestrzeń, którą należało wypełnić i zagospodarować w sposób najlepiej wpisujący się w kontekst miejsca. Koncepcja dekoracji malarskiej powstała w nawiązaniu do historycznych wzorów stosowanych w architekturze, jednak jest rozwiązaniem współczesnym. Projekt jest wynikiem świadomego przetworzenia tych wzorców, a zastosowany ornament jest wynikiem własnych poszukiwań estetycznych. Kontekst historycznej zabudowy pierzei przy Alei Niepodległości w Sopocie stał się samonarzucającą się ramą dla możliwych rozwiązań plastycznych elewacji budynku. Szanując ten kontekst powstała koncepcja dekoracji malarskiej z wyraźnymi podziałami architektonicznymi, które w sposób płynny wpisują się w rytmy i tektonikę zabudowy tej części Sopotu. Zarówno kolorystyka, jak i zaprojektowane ornamenty z założenia miały być spokojne i niewyróżniające się spośród otaczających budynków tak, aby nie zaburzyć harmonii całej pierzei.

OPIS OBIEKTU

Omawiany budynek to kamienica narożna ciągu budynków przy Al. Niepodległości w Sopocie, w miejscu o dużym nasileniu ruchu zarówno samochodowego, jak i ruchu pieszych. Kamienica jest trójkondygnacyjna z użytkowym strychem oraz piwnicą, w kondygnacji parteru znajduje się galeria podcieniowa. Budynek przed remontem cechowały wysoki stopień zniszczenia tynków zewnętrznych a także wymieniona stolarka okienna, o błędnie zastosowanych podziałach i rytmach. Na etapie projektu stolarkę okienna chciano ujednolicić, niestety z przyczyn od nas niezależnych problem ten został zsunięty na dalszy plan. Być może uda się do scalenia stolarki okiennej na budynku powrócić w przyszłości. Poniżej zamieszczam fotografie budynku przed pracami remontowymi:

niepodległości789sopot

Przy planowaniu dekoracji na budynku brałam pod uwagę, że budynek miał zostać docieplony styropianem, drugim ograniczeniem był niewielki budżet.  Oba te czynniki wykluczały projektowanie drogich sztukaterii. Wydawało się trudnym technologicznie wykonanie na styropianie dekoracji w technice sgraffito. Możliwe było natomiast wykonanie sgraffita w kondygnacji podcieni arkadowych. Dekoracja malarska wydała się rozwiązaniem najprostszym i najbardziej odpowiadającym potrzebom inwestycji i takie rozwiązanie ostatecznie zastosowano. Poniżej przedstawiam kilka z projektowanych opcji rozwiązania dekoracji malarskiej na elewacjach:

projekt_001 projekt 19 projekt_008 projekt_002kolor

Obserwując całą pierzeję budynków przy Alei Niepodległości, w szczególności zaś otaczające kamienice doszłyśmy wspólnie do wniosku, że charakter tych budynków cechuje ich znaczne rozczłonkowanie bryły, poprzez  zastosowane wykusze, wieżyczki, elementy architektury takie jak lizeny itp. Ostatecznie zdecydowałyśmy, że wykonamy projekt akcentujący rytmy pionowe na elewacji. Dodatkowo z elewacji wschodniej wydzielono partię szczytową, co dało efekt dwóch niezależnych brył, w miejsce poprzednio występującej jednej dużej powierzchni ściany. Ornamenty malowano z wykorzystaniem wcześniej przygotowanych szablonów wielkoformatowych.

Poniżej zamieszczam rysunki i fotografie budynku po ukończonych pracach.

2

IMG_0012

IMG_0018

IMG_0014 IMG_0024

IMG_0020

Wymiana stolarki okiennej w obiektach zabytkowych

okno skrzynkowe 1904 r.

Jednym z poważniejszych problemów obok zagadnienia dociepleń obiektów zabytkowych jest wymiana stolarki okiennej. Potrzeba zastosowania współczesnych rozwiązań w tym temacie, w dobie rosnących rachunków za energię staje się kluczowym dla właścicieli. Z punktu widzenia ochrony zabytkowego charakteru założeń architektonicznych, problem prostej wydawałoby się wymiany okien, staje się jednym z trudniejszych zagadnień- zarówno pod względem problemów z wypracowaniem ścieżek postepowania, jak i dróg egzekwowania tych rozwiązań.

Wymianę okien kwalifikuje się jako remont (drobne naprawy, czy malowanie nie zaliczamy do prac remontowych). W odniesieniu do budynków zabytkowych, stanowiących pewną całość architektoniczną, na którą składają się m.in. szczególna substancja obiektu, elementy wykończenia, kolorystyka, wystrój elewacji, układ wielkość i kształt otworów okiennych, podziały tafli szyb, detale zdobnicze etc. Zasadniczo wszelkie czynności budowlane wiążą się z ingerencją w ten obiekt, powodując w mniejszym bądź większym stopniu zmianę tego obiektu pojmowanego całościowo. Wymiana stolarki okiennej stanowi zatem remont obiektu w rozumieniu art. 3 pkt 8 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 243, poz. 1623 z późn. zm.) – dalej pr. bud., i w przypadku obiektów wpisanych do rejestru zabytków wymaga uzyskania pozwolenia na budowę.

Na fotografii widoczny budynek krótko po wybudowaniu. Z badań wynika, że okna były pokryte pierwotnie brunatnym mazerowaniem. Dawny Dom Gminy Ewangelickiej(Evangelisches Gemeindehaus) przy ul. Marii Skłodowskiej Curie 10/12 w Sopocie. Data budowy:1903 r.

Pierwszym i podstawowym problemem jest wypracowanie spójnej strategii dla wymiany okien w budynku. O ile podczas remontów nieruchomości należących w całości do jednego właściciela da się wymienić okna zamawiając je u jedego producenta (o spójnej plastyce, wykonane w jednolitej technologii), to w przypadku kamienicy sprawa przedstawia się inaczej. Poszczególne lokale należą do prywatnych właścicieli, tworzących wspólnoty mieszkaniowe. Załóżmy, że wspólnota decyduje sie na przeprowadzenie remontu, co wiąże sie z wykonaniem wymaganych ekspertyz, przygotowania projektów konserwatorskich i architektonicznych, wykonania kosztorysów inwestorskich, starań o zgodę u odpowiednich organów urzędniczych, a także wyboru wykonawcy i zorganizowania środków na remont/renowację, w postaci wniosków o udzielenie dotacji i zaciągnięcia kredytów na inwestycję. Załóżmy, że mamy to wszystko i można rozpocząć remont elewacji. Wspaniale, projekt architekta się podoba –  ustalono kolory i wydaje się, że  wszystko pójdzie dalej gładko. Tymczasem okazuje się, że stolarka okienna na obiekcie to zbieranina całkowicie odmiennych kształtów i technologii, w zależności od tego, jak właściciel danego mieszkania poradził sobie z interpretacją przepisu o wymianie okien. Wytyczne konserwatora, które możemy uzyskać w Urzędzie można bowiem interpretować dowolnie: przepisy mówią, że okno ma powtarzać istiejące podziały i plastykę okna. I tu pojawia sie problem, bo każdy producent okna bardzo luźno rozumie ten opis.

Podziały okna to: ilość  i wielkość kwater okiennych (także parametr, który określamy tzw.”światłem okna”), wielkości i szerokości słupków i ślemion oraz ilość i wielkość szprosów (szczeblin). Poszczególne  elementy przedstawia rysunek poniżej:

budowa okna
Rysunek przedstawia elementy zdobnicze okna skrzynkowego takie jak słupki (lub listwy przymykowe), ślemiona i szprosy (in. szczebliny).

Przez termin „plastyka okna” należy rozumieć wszelkie cechy plastyczne, które określają poszczególne elementy: profilowanie, elementy rzeźbione, okucia.  Chodzi  o to, aby okno wyglądało dokładnie tak jak oryginale okno. W przykładzie powyżej n.p. słupki są zdobione profilowanymi żłobieniami oraz rzeźbionym w drewnie motywem kwiatu.

Głównym problemem, który napotykamy przy zamawianiu okien jest podział, wielkość światła okna i szerokość listew, z których wykonuje się ramy. W krajach o bogatszych doświadczeniach i, nie ukrywajmy zamożniejszych, takich jak np. Niemcy, istnieją firmy specjalizujące się w oknach specjalnych, nietypowych. Firmy te są w stanie wykonać okno o identycznych szerokościach listew i takim samym świetle jak okno oryginalne. Dodatkowo wykonają repliki słupków i ślemion zdobiących okno. Jeśli poświęcić trochę czasu i uwagi, znalezienie takiego producenta jest możliwe także w Polsce.

W przypadku, gdy stan okien w budynku jest bardzo zły i konieczna jest ich wymiana, możliwe jest uzyskanie zgody na wykonanie nowych okien od odpowiedniego organu konserwatorskiego (Konserwator Wojewódzki w przypadku obiektów objętych wpisem indywidualnym lub konserwatora miejskiego kiedy obiekt leży w strefie ochrony konserwatorskiej). Zasadniczo proponuje się następujące drogi postępowania, jakie należy obrać w stosunku do okien w obiekcie zabytkowym:

1. Montaż współczesnych okien zespolonych spełniających wyżej opisane wymagania – opcja ta wiąże się z uważnym poszukiwaniem producenta, który będzie w stanie wykonać takie okno i przede wszystkim zrozumie, czego od niego oczekujemy (producenci okien często nie zauważają różnicy w odbiorze plastycznym między szprosem naklejonym na szybę, a szprosem wewnątrz-szybowym). Trzeba się jednocześnie przygotować, że trudniej będzie o elementy plastyczne okna- słupki i ślemiona. Dobre firmy powinny takie elementy wykonać, jeśli nie można zamówić je osobno u stolarza (linki do dobrych firm zamieszczam na końcu wpisu). Można także wykorzystać te elementy ze starych okien, po wcześniejszej ich renowacji.

2. Dobrym rozwiązaniem jest  zamówienie u biegłego rzemieślnika/stolarza dokładnej repliki całego okna skrzynkowego i to z punktu widzenia konserwatora zabytków jest sytuacja najlepsza, przy założeniu, że wymiana okna jest naprawdę konieczna. Konserwatorzy zabytków oczywiście zawsze będziemy namawiać do zachowania oryginalnych okien.

3. Opcja najlepsza z punktu widzenia konserwatorskiego pozwalająca zachować oryginalną substancję zabytkową, to pozostawienie oryginalnej stolarki okiennej i wykonanie renowacji okien. Renowacja polega na usunięciu starych powłok malarskich, wykonaniu napraw stolarskich oraz naniesieniu nowych powłok zabezpieczających. Opcja ta najczęściej spotyka się z krytyką, bo przecież, na samym starcie chodziło inwestorowi o zwiększenie szczelności okien, a nie ich estetyzację. Dlatego proponuję także podniesienie izolacyjności okien poprzez wymianę przeszklenia –  montaż szyby zespolonej na starą ramę okna. Proponuję zapoznać się z tą opcją na tej stronie: http://www.agatplus.pl/tomum_ramy_renowacyjne.htm

Opcja ta jest zdecydowanie tańsza, niż zamawianie repliki okna.  Często się też zdarza, że inwestor tak bardzo chce wymienić okna zgodnie z modą, że nie zauważa, iż okno jest w znakomitym stanie. Załóżmy, że okna na ścianie południowej budynku są bardzo zniszczone, ze względu na intensywniej oddziałujące na nie warunki atmosferyczne niszczące na drewno (duże dzienne amplitudy temperatur i związane z tym zmiany wilgotności drewna powodują wypaczanie się elementów stolarskich oraz starzenie się powłok malarskich). Od strony północnej zaś okna są w zacznie lepszym stanie i kwalifikują się z powodzeniem do renowacji – w przeważającej ilości przypadków zostają usunięte razem z północnymi oknami, podczas gdy mogłyby z powodzeniem służyć dalej.

4. Innym skutecznym sposobem na podniesienie izolacji termicznej pomieszczenia jest stosowana często na Wyspach Brytyjskich metoda montażu dodatkowego skrzydła od wewnątrz pomieszczenia. W przypadku okien skrzynkowych można usunąć skrzydła wewnętrzne i zamontować „drugie” okno wewnętrzne w systemie szyby zespolonej. Od lat namawiam do stosowania tej metody, niestety jest to sposób zbyt mało popularny w Polsce.

5. Z taka opcją spotkałam się niedawno w budynku z przeł. XIX i XX w. w Nowym Porcie w Gdańsku. Na piętrze domu występowały okna krosnowe (o skrzydłach pojedynczych), od wewnątrz zaś montowane były skrzydła zimowe. Montaż skrzydeł był bardzo prosty i polegał na zamocowaniu opartego o parapet ramiaka do ściany za pomocą zakrętek.

Skrzydło zimowe.
Skrzydło zimowe.

Co jednak zrobić, gdy okna na elewacji są już wymienione? Z taką sytuacją spotykam sie najczęściej i jest to problem wynikający właśnie z tego, że wymiana okien należy do właściciela mieszkania, nie zaś do administracji budynku. Mieszkańcy nie konsultują takiej wymiany z odpowiednimi służbami konserwatorskimi (samowola budowlana), bądź nie uzyskali wyczerpujących wskazówek, jak taką wymianę dobrze przeprowadzić, efekt zatem łatwo przewidzieć. Obserwujemy feerię kształtów i kolorów okien na fasadzie budynku – jakby zapomniano, że okno ma kształt, który widać także od zewnątrz, a nie tylko od wewnątrz mieszkania, a producent okna nie zrozumiał podstawowych pojęć opisu stolarki okiennej. Co w takim przypadku robić?

wymiana stolarki okiennej
Przykład współcześnie wymienionej stolarki okiennej. Okno po prawej nie powtarza konstrukcji oraz plastyki oryginalnego okna (po lewej): brak szprosów w nadświetlu, brak profilowanych słupków i ślemion, zaburzone proporcje podziałów okna.

Zachęcam do przeczytania artykułu do tyczącego problemu wymiany stolarki okiennej pióra prof. Jana Tajchmana. Tekst można znaleźć tutaj:

http://www.fundacja-hereditas.pl/portal/files/spotkania_dodatek_aedifico.pdf

1. Scalenie podziałów. W pierwszej kolejności należy przyjrzeć się, czy wymienione okna powtarzają pierwotne podziały. W przypadku, gdy któreś z nich odbiega od tego wymogu należy interweniować,  prosząc właściciela o wymianę okna, lub jeśli to nie skutkuje zgłosić taką sytuację w urzędzie konserwatorskim. Ostatnio zdarzyło mi sie prowadzić badania na obiekcie, którego większość okien była w kształcie półkolistym, ale takie okna były droższe i właściciel jednego z mieszkań zamówił okna prostokątne. Na początku nikt nie przyczepił się do tego faktu, jednak jak przyszło do remontu kamienicy, człowiek ten dostał wezwanie do wymiany na okna o właściwym kształcie.  W tym przypadku właściciel mieszkania wydał pieniądze na  nową stolarkę okienną, spełniającą jego oczekiwania pod względem szczelności, ale co zrobić – okna nie spełniały wymagań przepisów i  trzeba je było ponownie wymienić, to jest ponieść dodatkowe koszty. Ostatecznie okazało się, że próba zaoszczędzenia paru złotych skończyła się czymś zupełnie odwrotnym.

2. Scalenie plastyki okien. Jeśli nie da się (najczęściej ze względów finansowych) nakłonić mieszkańców do wymiany okien na dokładne repliki, należy zaproponować montaż profilowanych słupków i ślemion na współczesne okna. Profile należy zamówić u stolarza i zamontować za pomocą wkrętów lub klejów montażowych. Jest to najprostszy i najefektowniejszy sposób na scalenie stolarki okiennej na całym budynku.

3. Kolorystyka. W naszym kraju najwyraźniej zapomniano, że okna mogą mieć (i najczęściej miały w przeszłości) stolarkę okienną w kolorze innym niż biały. Kolejny efekt tego, że nie ma spójnej strategii wymiany okien w budynkach. Nie pomaga także, że producenci podnoszą koszt okien, jeśli kolor jest inny niż biały. Dlatego ważne jest, aby wspólnie wypracować specyfikację obejmującą wszystkie omówione wcześniej cechy okien wraz z rysunkami technicznymi dla wymienianych okien, także z uwzględnieniem kolorystyki. W tym celu należy podać kolor z palety kolorów RAL . Specyfikację należy przedstawić właścicielom poszczególnych lokali. Proponuję, aby wymóc na wspólnocie lub administracji budynku, aby wytyczne takie powstały jak najwcześniej i były konsekwentnie egzekwowane u właścicieli poszczególnych lokali.

Oryginalną kolorystykę należy ustalić na podstawie badań stratygraficznych warstw malarskich. W przypadku obiektów zabytkowych zaleca sie powrót do historycznej kolorystyki.

Tutaj jeszcze jedna uwaga – jeśli planowany remont przewiduje ocieplenie ścian pionowych budynku (obiekty pozbawione bogatego wystroju sztukatorskiego oraz elewacje ceglane), wszelkie wymiany okien powinny nastąpić wcześniej – prucie otworów okiennych po pracach dociepleniowych może skutkować rozszczelnieniem systemu i powstawaniem mostków cieplnych, a w efekcie pojawienie się korozji biologicznej w naszym mieszkaniu. Przy okazji, warto nadmienić, że zbytnie uszczelnienie okien prowadzi do zablokowania przepływu powietrza pomiędzy pomieszczeniem, a środowiskiem zewnętrznym. Bez jednoczesnego zadbania o  dodanie dodatkowego system wentylacji (mechanicznej), skutkować będzie podniesieniem wilgotności w pomieszczeniu i doprowadzi do rozwoju mikroorganizmów (grzybów i pleśni). Dla człowieka oznacza to powstanie szkodliwych warunków dla zdrowia. Istnieje bezpośredni związek pomiędzy przebywaniem w źle wentylowanym pomieszczeniu i stanem zdrowia człowieka. Należy pamiętać, że uzyskanie „zdrowej atmosfery” wymaga wymiany powietrza w pomieszczeniu 1,5 raza na godzinę.

Podsumowując: w Polsce jest nam bardzo daleko do sytuacji idealnej. Okna wymienia się bez planu, nie bacząc często na podziały i plastykę okna. Wymiany dokonuje właściciel mieszkania, czego skutkiem jest ogólnie panujący chaos, jeśli chodzi o stolarkę okienną na elewacji. Brakuje spójności architektoniczno-plastycznej całego założenia. Minie sporo lat, nim zaczniemy poważnie myśleć o tego typu zagadnieniach, i zapewne jeszcze więcej zanim uda się wypracować w tej kwestii spójną politykę w rozmowach z władzami miast i wspólnotami  mieszkańców/administratorami budynków. Wynika to po części z tego, że wciąż jeszcze myślenie o funkcji (często błędnie jak nadmieniono wyżej) zwycięża nad zagadnieniami estetycznymi, co niestety dzieje się w tym przypadku kosztem naszego dziedzictwa narodowego.

Główne zasady, o których należy pamiętać przy wymianie okien zabytkowych: przed wymianą okna upewnijmy się, że taka wymiana jest naprawdę konieczna – być może wystarczy wykonać renowację okien – dobrze przeprowadzona pozwoli cieszyć się dobrymi oknami jeszcze przez wiele lat. W przypadku, gdy wymiana jest niezbędnym działaniem z powodu bardzo złego stanu okien, na każdą wymianę musimy mieć zgodę urzędową (pozwolenie na budowę, a w przypadku obiektu zabytkowego zgodę odpowiedniego organu konserwatorskiego). Okna powinny być wykonane w technologii oryginału (w przeważającej części przypadków z drewna), powtarzać konstrukcję, podziały i plastykę obecnie występujących okien ze szczególnym uwzględnieniem światła okna oraz szerokości listew. Należy odtworzyć historyczne profilowanie i inne elementy zdobienia ślemion, słupków i szprosów oraz snycerskich elementów dekoracyjnych. Profilowane listwy należy wykonać w drewnie. Wszystkie szprosy powinny być naklejane na szybę z obu stron. Nie należy stosować podziałów wewnątrz-szybowych.

autor tekstu: Monika Jaszczak

Poniżej zamieszczam jeszcze kilka przydatnych lików do stron firm realizujących okna na wzór zabytkowych:

http://okna.swiebodzin.pl

http://www.stolarmix.com.pl

http://www.agatplus.pl/tomum_ramy_renowacyjne.htm

http://www.agad.pl

http://www.bas.lublin.pl/prawa/okna-drewniane/okna-zabytkowe.html

http://www.muszynscy.pl

http://www.gebauer.waw.pl/?c=1&d=11

Kształtowanie plastyczne elewacji poprzez różnicowanie faktury tynku.

tynk grzebieniowy w zbliżeniu

W projektowaniu architektury murowanej początku XX wieku istotnym elementem plastycznym wykorzystywanym przez architektów było różnicowanie powierzchni obrzutki tynkarskiej na powierzchni elewacji. Spektrum możliwości jakie daje aplikacja zaprawy mineralnej na konstrukcję muru jest szerokie. Tynki, drapano, wygładzano, żłobiono, nakłuwano, dziobano, rozcierano kielnią, wyprowadzano za pomocą szablonów. Nadawano tynkowi w ten sposób pożądaną fakturę i kształtowano na wiele innych sposobów. Szczególnie ukochała sobie różnicowane tynki architektura secesyjna, której wspaniałe przykłady możemy odnaleźć m.in. w Poznaniu, Bydgoszczy, na Śląsku czy Toruniu. Poniżej przedstawię przykłady kamienic, w których w elegancki sposób wykorzystano różnicowanie struktury tynku.

Toruń, kamienica przy ul. Mickiewicza 1/3
Secesyjna kamienica przy ul. Mickiewicza 1/3 w Toruniu
Secesyjna kamienica przy ul. Mickiewicza 1/3 w Toruniu, tynk poziomo żłobiony
Secesyjna kamienica przy ul. Mickiewicza 1/3 w Toruniu, widoczny wykusz zdobiony poziomo żłobionym tynkiem (tzw. tynk grzebieniowy) w interesującym zestawieniu z gładkim tynkiem i profilowanym gzymsem.
Toruń, ul. Mickiewicza 5, wejście do kamienicy
Toruń, ul. Mickiewicza 5, wejście do kamienicy. Widoczne dekoracyjne tynki, elementy sztukaterii i rzeźbienia snycerskie zabytkowych drzwi.
Toruń, Mickiewicza 28 w Toruniu
Toruń, Mickiewicza 28 w Toruniu
Toruń, ul. Mickiewicza 28, dekoracyjny tynk typu "łuska"
Toruń, ul. Mickiewicza 28, dekoracyjny tynk typu „łuska”. Dekoracja powstała przez naniesienie tynku na powierzchnię ściany, a następnie narysowaniu ostrym narzędziem linii imitujących rybią łuskę.
Toruń, ul. M.Konopnickiej 25, kamienica secesyjna zdobiona dekoracyjnymi tynkami.
dekoracyjne tynki na kamienicy przy ul. Konopnickiej 25 w Toruniu
balkon z wykonaną w zaprawie dekoracją perełkową
ul. M.Konopnickiej 25 w Toruniu. Na fotografii widoczny balkon z wykonaną w zaprawie dekoracją perełkową.
Toruń ul. Konopnickiej 25, tynk żłobiony
Kamienica przy ul. Konopnickiej 25 w Toruniu, fragment elewacji wschodniej, widoczny tynk grzebieniowy zakończony dekoracyjnym rzeźbionym pasem.
kamienica przy ul. Stefana Batorego 14b w Gdańsku
Kamienica przy ul. Stefana Batorego 14b w Gdańsku
kamienica ul. Stefana Batorego 14 b w Gdańsku
Kamienica przy ul. Stefana Batorego 14b w Gdańsku , fragment
Kamienica przy ul. Stefana Batorego 14b w Gdańsku , fragment
Kamienica przy ul. Stefana Batorego 14b w Gdańsku , fragment
ul.St.Batorego 14b w Gdańsku, fragment
ul.St.Batorego 14b w Gdańsku, fragment. Widoczne podziały dekoracyjne uzyskane poprzez różnicowanie powierzchni tynku.
tynk nakrapiany i tynk gładki
Obrzutka tynkarska w zbliżeniu.
tynk grzebieniowy w zbliżeniu
Tynk grzebieniowy w zbliżeniu.
kształt szablonu do ciągnięcia tynku grzebieniowego
Szablon wycinano z blachy i montowano w tzw. „wózku”. Montowano na ścianie prowadnicę (listwę drewnianą), która pozwalała na poprowadzenie wózka po linii prostej. Zaprawę narzucano na ścianę, a następnie zdejmowano jej nadmiar za pomocą szablonu.